zdjęcie w nagłówku

środa, 22 czerwiec 2016 08:29

Nowa konstrukcja prawna stowarzyszenia zwykłego w nowelizacji ustawy – Prawo o stowarzyszeniach

Stowarzyszenie jest prostą formą organizacyjną, która może służyć zrzeszaniu się między innymi mikro i małych przedsiębiorców, osób fizycznych z innymi osobami dla celów społecznych, użytecznych, działania na rzecz swojego środowiska, społeczności lokalnych i realizacji przedsięwzięć celowych wymagających koncentracji pewnych środków.

1. Uwagi ogólne

Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r.  - Prawo o stowarzyszeniach, to kluczowa regulacja prawna w zakresie samoorganizacji społeczeństwa i udziału obywateli w życiu publicznym. Uchwalona na kanwie przeobrażeń polityczno-gospodarczych przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia, jako pierwszy bezpośredni prawny efekt ustaleń ,,okrągłego stołu” z 1989 r., okazała się aktem niezwykle stabilnym.

Po ponad dwudziestu sześciu latach rozwoju demokracji wydaje się, iż zachodzi konieczna i uzasadniona potrzeba dalszego rozwoju i wzmacniania modelu społeczeństwa obywatelskiego, w którym to obywatele decydują w ważnych dla nich sprawach. Państwo, jako główny kreator, tj. twórca i koordynator systemu prawnego, zobowiązane jest – w oparciu o zasady solidarności i wzajemnego poszanowania praw – stworzyć takie rozwiązania normatywne, które mają na celu ułatwianie społecznej ekspresji w każdej dziedzinie służącej dobru wspólnemu, również w formie stowarzyszenia zwykłego. Dotychczasowa regulacja ustawy – Prawo o stowarzyszeniach[1] nie uwzględniała praktyki działalności istniejących organizacji (jak np. stowarzyszenia zwykłego), a niektóre jej przepisy paradoksalnie działalność tą utrudniały. Mimo zatem, że w założeniu powołana ustawa doprowadzić miała do realizacji konstytucyjnie gwarantowanej zasady wolności zrzeszania się (art. 58 ust. 1 Konstytucji RP), to poszczególne jej przepisy pozostawały na tyle nieścisłe i niespójne, że zdecydowanie ją ograniczały.

Podstawową jednakże barierą dla wzrostu aktywności stowarzyszeniowej okazała się tendencja do zachowania (ochrony) dotychczasowego ,,status guo” tych organizacji. Występowało przy tym tak silne zjawisko, które określić można mianem ,,tyrania status guo”. Z jednej strony niektóre grupy społeczne korzystające ze ,,starych” rozwiązań prawnych, nie godziły się na zmiany, czy nawet uelastycznienie rozwiązań ustawy – Prawo o stowarzyszeniach w aspekcie zapewnienia możliwości wzrostu i rozwoju  uproszczonej formy stowarzyszenia do nowych warunków prawnych, a z drugiej zaś – nierzadko sami urzędnicy (biurokracja) dla których każda zmiana  jest ,,rewolucją” burzącą przyjętą i wypracowaną w tym zakresie materii praktykę. Tak więc skonstatować należy, że często to nie tylko w prawie tkwi zasadnicze źródło problemów.

De lege lata rodziło to konieczność kompleksowego przeanalizowania regulacji normatywnej uproszczonej formy stowarzyszenia, która na tle narastającej skali problemów związanych z jej funkcjonowaniem ukazywała swoją doniosłość zarówno praktyczną, jak i teoretyczną. Dlatego też podstawowym założeniem dla działań legislacyjnych zmierzających do zmiany istniejących w tym zakresie przepisów było dobre rozpoznanie dotychczasowego  status quo uproszczonej formy stowarzyszenia. Zwłaszcza, że można tu było zaobserwować niepokojącą tendencję, iż stanowiły formę aktywności społecznej rzadziej wybieraną (mimo, że niejako z definicji miały być formą powszechną i bardziej przydatną społeczeństwu obywatelskiemu) w porównaniu ze stowarzyszeniami podlegającymi wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego, które ustawodawca obwarował znacznie większym rygoryzmem prawnym.  

2. Stowarzyszenie zwykłe jako tzw. ułomna osoba prawna i konsekwencje prawne z tego tytułu wynikające

2.1. Przesłanki w zakresie wprowadzenia nowej konstrukcji prawnej stowarzyszenia zwykłego

Potrzeby teorii prawa, a także praktyki obrotu wymagały bliższego określenia podmiotowego charakteru stowarzyszenia zwykłego, któremu ustawa – Prawo o stowarzyszeniach ,,wprost” zdolności prawnej nie przyznawała. Istotną kwestią jurydyczną pozostawała również w tym zakresie ocena prawnych skutków jego dotychczasowego funkcjonowania w obrocie powszechnym.

Mając na względzie powyższe, nie do przyjęcia było, aby uproszczona forma stowarzyszenia nie mogła zawierać umów i nie mogła wchodzić w stosunki prawne z innymi podmiotami, a w przypadku niewykonania lub naruszenia umowy nie mogła być też pozywana przed sądem. Utrzymywany nadal w tym zakresie stan prawny pozbawiający istnienia pewnej samodzielności prawnej stowarzyszenia zwykłego, godził nie tylko w praworządność, ale sprzeczny był także z poczuciem sprawiedliwości społecznej. Dodatkowo marginalny, czy wręcz znikomy udział tych form partycypacji społecznej w obrocie powszechnym, dał asumpt do tego, by rozpocząć dalsze poszukiwania w zakresie wypracowania nowej konstrukcji jurydycznej stowarzyszenia zwykłego[2].

Dostrzeżono przy tym trafnie, że zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego w 2012 r. (nowa redakcja art. 64 § 11 KPC, po uchyleniu art. 64 § 2 KPC, wiąże zdolność sądową organizacji pozarządowych z przyznaniem im zdolności prawnejzdolności prawnej ,,wprost”)[3], a także prezentowane w tej kwestii stanowiska sądów powszechnych i administracyjnych wskazywały wyraźnie kierunek, zagrażający docelowo utrzymaniu dopuszczenia stowarzyszeń zwykłych w ich obecnym kształcie w postępowaniu sądowym i administracyjnym, zarówno z uwagi na zmiany w zakresie formułowania zdolności sądowej, jak i odnoszenia się do definicji legalnej organizacji pozarządowej[4], która dotychczas wspierała pojęcie organizacji społecznej.

W znowelizowanym stanie prawnym zgodnie z dyspozycją ww. przepisu, stowarzyszenie zwykłe może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane. Funkcjonalnym przedłużeniem zdolności prawnej, o której stanowi art. 40 ust. 1a PrStow, jest kompetencja do nabywania praw i zaciągania zobowiązań wskutek działań prawnych, tj. zdolność do czynności prawnych. W rezultacie oznacza to, że stowarzyszenie zwykłe jest tzw. ułomną osobą prawną w rozumieniu art. 40 ust. 1a PrStow i art. 33¹ § 1 KC.

Konstatując stwierdzić należy, że dodany nowelą z 2015 r., art. 40 ust. 1a PrStow, pozwalający uznać stowarzyszenie zwykłe za tzw. ułomną osobę prawną, zmienił w istotny sposób dotychczasową konstrukcję normatywną tej formy partycypacji społecznej, jak również usankcjonował, na płaszczyźnie regulacji ogólnej, stan, który istniał od dawna. Wychodząc z założenia, że zdolność prawna jest podstawowym wyznacznikiem ułomnych osób prawnych nobilitujących je do grona podmiotów prawa, uznać zatem należy, że rozstrzygnięcie normatywne przyjęte w znowelizowanej ustawie – Prawo o stowarzyszeniach, wypełnia lukę prawną, która od dawna wywoływała liczne spory wśród teoretyków prawa, oraz generowała problemy w praktyce. Tym samym potrzeba wprowadzenia pewności prawa, w zakresie wyraźnego określenia statusu prawnego stowarzyszenia zwykłego jako podmiotuprawa, a także przynależnych mu z tego tytułu praw i obowiązków aktualnie pozostaje poza sporem. Wszak prawo zmieniać się musi wraz ze zmianami otoczenia, w którym funkcjonuje, wypełniając tym samym swoją misję publiczną.

 

[1] Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach, tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 1393 z późn. zm. - dalej jako: PrStow.

[2] W przedmiocie wyników prowadzonych w tym zakresie badań statystycznych - zob. E. Hadrowicz, Stowarzyszenie zwykłew polskim systemie prawnym, Toruń 2014, s. 137 i nast.

[3] Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm. - dalej jako: KPC.

[4] Zob. art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1118 z późn. zm. – dalej jako: u.d.p.p.w.


przekaż darowiznę Pomóż młodym mikro firmom.

6% od dochodu - odlicza płatnik podatku od osób fizycznych
10% od dochodu - odlicza płatnik podatku od osób prawnych
Dlaczego warto?
Dowód wpłaty jest dokumentem uprawniającym do odliczeń w rocznym zeznaniu podatkowym (podstawa - Ustawa o PIT)

 

Akademia Liderów Innowacji i Przedsiębiorczości Fundacja dr Bogusława Federa
jest beneficjentem nagrody Google Ad Grants.

Program ten wspiera zarejestrowane organizacje non-profit, które realizują bliską Google filozofię służby społecznej dla rozwoju nauki i technologii, edukacji, ochrony zdrowia na świecie, ochrony środowiska, wsparcia dla młodzieży oraz sztuki.
Program Google Ad Grants pozwala organizacjom non-profit wyświetlać bezpłatne reklamy internetowe za pomocą Google AdWords